Grenzen én emoties: waarom kinderen beide nodig hebben

Door de ogen van een pedagoog, moeder, kindercoach en juf

In mijn werk als pedagoog, kindercoach, juf, én als moeder, zie ik het vaak gebeuren. Ouders doen ontzettend hun best om hun kind goed te begeleiden. Ze willen het anders doen dan vroeger, meer luisteren en meer ruimte geven aan gevoelens. En dat is natuurlijk prachtig! Maar tegelijkertijd zie ik ook twee uitersten in opvoeding.

Aan de ene kant ouders die duidelijke grenzen stellen, maar weinig ruimte laten voor emoties. En aan de andere kant ouders die veel ruimte geven aan emoties, maar juist moeite hebben om hun kind aan te spreken op gedrag. En precies daar, tussen die twee uitersten, ligt volgens mij de plek waar kinderen het meest groeien.

Kinderen hebben namelijk twee dingen tegelijk nodig:

Ruimte voor hun emoties én duidelijke grenzen.

Waarom emoties er mogen zijn?

Kinderen ervaren emoties vaak intenser dan volwassenen. Hun brein is nog volop in ontwikkeling en het reguleren van gevoelens moeten ze nog leren.

Wanneer een kind boos, verdrietig of gefrustreerd is, betekent dat niet dat er iets mis is. Het betekent dat het kind iets voelt dat nog te groot is om zelf te dragen.

Als volwassenen kunnen wij helpen door emoties te erkennen:

• “Ik zie dat je boos bent.”
• “Het is ook jammer dat het niet lukt.”
• “Je had er zo naar uitgekeken.”

Door emoties te benoemen leren kinderen:

• Hun gevoelens herkennen
• Woorden geven aan wat ze voelen
• Begrijpen dat emoties normaal zijn

En dat is belangrijk, want kinderen die hun emoties mogen ervaren, ontwikkelen vaak meer emotionele veerkracht. Maar hier komt een belangrijke nuance. Emoties mogen er altijd zijn, maar gedrag niet altijd.

Waar het soms misgaat

In de afgelopen jaren zie ik steeds vaker dat ouders bang zijn om hun kind te corrigeren. Ze willen hun kind niet afwijzen, niet kwetsen of niet te streng zijn. Het gevolg is dat emoties soms alles lijken te mogen bepalen. Bijvoorbeeld een kind dat boos is, mag slaan. Of een kind dat gefrustreerd is, mag schreeuwen tegen ouders. Of als een kind geen zin heeft, dan wordt daar in meegegaan. Maar emoties begrijpen betekent niet dat alles mag.

Juist wanneer kinderen overspoeld worden door gevoelens, hebben ze iemand nodig die zegt:

"Ik snap dat je boos bent. En ik help je om hiermee om te gaan."

Dat is geen strengheid, maar dit is veiligheid.

Wat de pedagogiek hierover zegt

In de pedagogiek wordt vaak gesproken over vier opvoedstijlen. Deze theorie komt van de ontwikkelingspsycholoog Diana Baumrind en is later verder uitgewerkt door onderzoekers zoals Maccoby en Martin.

De vier opvoedstijlen worden bepaald door twee factoren:

• Warmte / betrokkenheid
• Controle / grenzen

Hieruit ontstaan vier stijlen:

1. Autoritaire opvoeding

Veel regels, weinig ruimte voor emoties.

Kenmerken:

• “Omdat ik het zeg.”
• Weinig uitleg
• Gehoorzaamheid staat centraal

Kinderen uit deze opvoeding kunnen gehoorzaam zijn, maar ontwikkelen soms minder zelfvertrouwen of durven minder hun mening te uiten.

2. Permissieve opvoeding

Veel ruimte en warmte, weinig grenzen.

Kenmerken:

• Veel begrip voor emoties
• Weinig regels
• Ouders vermijden conflicten

Kinderen voelen zich vaak gehoord, maar kunnen moeite krijgen met grenzen, frustratie en zelfregulatie.

3. Verwaarlozende opvoeding

Weinig betrokkenheid én weinig grenzen.

Dit komt gelukkig minder vaak bewust voor, maar kan ontstaan wanneer ouders zelf overvraagd zijn.

Kinderen missen hier zowel emotionele steun als structuur.

4. Autoritatieve opvoeding (de meest gezonde balans)

Volgens veel pedagogisch onderzoek is dit de stijl die het meest positief samenhangt met de ontwikkeling van kinderen.

Kenmerken:

• Warme betrokkenheid
• Duidelijke grenzen
• Uitleg bij regels
• Ruimte voor emoties
• Verantwoordelijkheid passend bij leeftijd

Hier ligt precies die balans waar ik het eerder over had. Een autoritatieve ouder zegt bijvoorbeeld: 

"Ik snap dat je boos bent dat het scherm uit moet. Dat mag ook. Maar het scherm gaat nu wel uit."  

Het kind wordt gezien in zijn gevoel, maar het gedrag wordt nog steeds begrensd.

Waarom grenzen juist veiligheid geven?

Grenzen zijn niet het tegenovergestelde van liefde. Grenzen zijn een vorm van liefde. Kinderen leven in een wereld die groot, ingewikkeld en soms overweldigend is. Wanneer volwassenen duidelijke kaders geven, weten kinderen waar ze aan toe zijn. Dat geeft rust.

Grenzen helpen kinderen:

• Frustratie verdragen
• Verantwoordelijkheid ontwikkelen
• Rekening houden met anderen
• Zichzelf reguleren

Kinderen leren hierdoor: 

"Mijn gevoel mag er zijn, maar ik kan leren hoe ik ermee omga." 

En dat is misschien wel een van de belangrijkste levenslessen die we kunnen meegeven.

Hoe dat er in de praktijk uitziet?

Een paar voorbeelden:

Situatie 1: een boos kind

 “Nu ophouden met huilen. Of ‘De boosheid negeren’.

Wat je beter kunt zeggen: “Ik zie dat je boos bent dat we weg moeten. Dat snap ik. We gaan nu wel naar huis. Wil je zelf lopen of zal ik je hand vasthouden?”

Situatie 2: een kind dat slaat

“Niet slaan, ga maar naar je kamer.” (alleen corrigeren, emotie wordt genegeerd)
 (of) “Je bent gewoon heel boos en dat mag.” (alleen emotie erkennen, geen grens)

Balans tussen emotie en grens: “Ik zie dat je boos bent. Boos zijn mag, maar slaan mag niet. Kom, we gaan even samen kijken wat er gebeurde.”

Wat kinderen eigenlijk nodig hebben

Als ik alles wat ik zie als pedagoog, moeder, juf en kindercoach samenvat, komt het hierop neer: Kinderen hebben geen perfecte ouders nodig. Ze hebben ouders nodig die luisteren naar hun emoties, grenzen durven stellen, rustig blijven wanneer het lastig wordt en hun kind blijven zien, ook in moeilijke momenten. Ruimte voor emoties én duidelijke grenzen zijn geen tegenpolen, ze horen bij elkaar.

En precies in die combinatie groeien kinderen op tot mensen die niet alleen weten wat ze voelen, maar ook hoe ze ermee om kunnen gaan.

Herken je dit in je gezin of merk je dat je kind moeite heeft met emoties, grenzen of zelfvertrouwen? Soms kan een klein steuntje al veel verschil maken.Bij kinderpraktijk COCO kijk ik graag mee naar wat jouw kind nodig heeft.

Liefs, Marcha

Kinderpraktijk COCO